نگاهی به پیدایش شیر و خورشید

mehrdad tadjdini


شیر و خورشید یکی از نشانه های ملیت ایران است که نمی دانم چرا و چگونه به فراموشی سپرده شده است (شاید یاد آور شاهان بوده که دلیلی بر نادیده گرفتن تاریخ است)  تا جایی که کشور ارمنستان این نشان تاریخی ایران را تصاحب کرد!! و مفت و مجانی تاریخ و قدمت ایران باستان را صاحب شد. آن کدام شیر است که دم برانگیخته و شمشیر بدست گرفته، خورشید را بر پشت میکشد؟ آیا این شکل همچون شکلهای متولوجی یونان در نتیجه افسانه کهنه ای پیدا شده؟ یا فرزانه ای آنرا بنام رمز و برای اشاره بپاره اندرزهای اجتماعی پدید آورده؟ یا چه مایه و بنیاد دیگری برای پیدایش خود دارد؟ اینها پرسشهایی است که هر  هوشمندی از دیدن شیر و خورشید ما از اندیشه خود گذارنیده و هرگاه بر یک تن ایرانی برخورد، از او نیز می پرسد. اما او چه داند که حقیقت کار بر خود ایرانیان هم پوشیده است. خورشید درخشان ترین جرم آسمانی و شیر هم دلیرترین همه درندگان و پیش مردم بسنگینی و پابرجایی، بلکه بمردانگی نیز موصوف است، که خود بهترین نمونه پهلوانی و برای نقش بر درفشها و سپرها و دیگر ابزارهای جنگ شایانترین شکل می باشد.چنانکه استاد ابوالقاسم فردوسی در شاهنامه می گوید:
یکی زرد خورشید پیکر درفش
سرش ماه زرین غلافش بنفش            
زده پیش او پیل پیکر درفش
بنزدش سواران زرینه کفش                 
یکی شیر پیکر درفش بنفش
درخشان گهر در میان درفش           
درفشش ببین آژدها پیکر است
بر آن نیزه بر شیر زرین سر است

دلیل تاریخی شیرو خورشید به سکه های کیخسرو پادشاه سلجوقیان بر می گردد. یک سند تاریخی داستان پیدایش شیر و خورشید و زمان و تاریخ آنرا برای ما آشکار می سازد. این سند نوشته ابن عبری تاریخ نگار، و دانشمند معروف است که در کتاب "مختصر تاریخ الدول" و درخور همه گونه شگفت است که چنین سندی از چشمها پنهان مانده و کسی تاکنون به حل معمای شیر و خورشید برنخواسته و میدان برای آنگونه افسانه ها و پندارها باز شده است. پیش از این سکه های کیخسرو هرگز سکه ای با نقش شیر و خورشید دیده نشده و این سکه ها نخستین سکه با نقش مزبور می باشد و چون از هر حیث با نوشته ابن عبری درست می آید از اینجا استواری آن نوشته هویداست. باید گفت شیر و خورشید چون پدید آورده عشق است، چه بهتر از اینکه بهره ایران سرزمین شاعران گردیده. زیرا نقش مزبور شعر و داستانش هم شعر است. انوشه روان شاهزاده گرجی که زیبایی رخسار او چنین نقش شگفتی پدید آورده( از آنجایی که کیخسرو شیدای رخسار وی بوده) و به ایران سرزمین ویس و رامین (افسانه ویس و رامین از زبان پارسی به زبان گرجی ترجمه یافته و پیش گرجیان بسیار معروف می باشد) ارمغان ساخته. ایران که بر همه سرزمینهای پیرامون خود عنوان استادی و آموزگاری دارد و سالیان دراز گرجستان زیبا یکی از جگر گوشه های ایران بوده، نشان با این بنیاد تاریخی از هر حیث برتری دارد برآن نشانها که دولت های دیگر دارند و هرگز بنیادی برای آنها در تاریخ نتوان یافت. پر روشن است که در این باره ما باید چگونگی شیر و خورشید را زمان بزمان و قرن بقرن از دیده بگذرانیم. ولی افسوس که پس از سکه های کیخسرو تا زمان پادشاهان صفوی که سیصد سال کمابیش فاصله است، ما آگاهی درستی از چگونگی شیر و خورشید نداریم. لیکن چون در زمان صفویان شیر و خورشید یکی از نقشهای معروف بوده و فراوان آنرا بکار می برده اند. لیکن چون در زمان صفویان شیر و خورشید یکی از نقشهای معروف بوده و فراوان آنرا بکار می برده اند، از اینجا بدو جهت پیداست که نقش مزبور پیش صفویان نیز معمول بوده است. در دوران قاجاریه نشان رسمی می شود. مؤلف دیگری از فرانسویان، مسیو لانگله، که بیش از "دوبو" در زمان فتحعلی شاه کتاب کوچکی درباره ایران نگاشته، او نیز از شیر و خورشید یاد نموده و شگفت است که نام "مهر و شیر" به او میدهد.   لانگله پنداشته که شیر و خورشید از بازمانده های ایران باستان و یادگار آتش و آفتاب پرستی ایرانیان دیرین است. میگوید بهم چشمی سلطان سلیم سوم عثمانی که نشان "هلال" را اختراع نموده، فتحعلی شاه هم نشان "مهر و شیر" را درست نموده است. از همان زمانها یکرشته فلوسهایی نیز در دست است که شیر تنها و خوابیده است. تفضیل این سخن آنکه از ناصرالدین شاه یکرشته فلوسهایی با نقش شیر و خورشید در دست است که شیر خوابیده ولی از هر حیث مانند شیر نشانهای امروزی است. تاریخ این فلوسها سال 1272 هجری است. ولی در یکرشته فلوس های دیگر که نیز در دست است و چند سال پس از آن فلوسها در سال 1284 هجری ضرب شده است، ناگهان شیر بپاخاسته و برای نخستین بار شمشیر بدست گرفته است.
****************************

فوتوگرافر :‌ مهرداد تاجدینی
دیدن عکس در سایز بزرگتر

http://foto.ir/Gallery/ShowImage.aspx?ID=48660

/ 1 نظر / 2 بازدید
yasetti

سالم جناب تاج الدینی: اولین باره که اینجاآمدم. بعضی ازعکس هاتان بسیار عالی است خصوصا که هر عکس شناسنامه هم داره.آفرین بر شما.بازهم برمی گردم. دوست داشتید سری بزنید به اینجا ونظرتون را بگید: www.pbase.com/tutmin ممنونم